Alles over koffieland Indonesië

Indonesië is – naast Vietnam – een van de belangrijkste en grootste koffieproducerende landen in heel Azië. Kijk je naar de top 10 koffieproducerende landen wereldwijd, dan staat Indonesië op een mooie vierde plek. Dat doen ze goed! Maar wat weet je eigenlijk over koffieland Indonesië? Na het lezen van dit artikel hopelijk een stuk meer.

Het verleden van koffieland Indonesië in kaart

De geschiedenis van Indonesische koffie begint in het koloniale verleden van het land, in de tijd dat het een kolonie was van Nederland. Dat begon in de 17e eeuw. Java was het allereerste eiland waar de inwoners kennismaakten met koffie. Al snel groeide koffie vanaf dit eiland uit tot een superbelangrijk exportproduct voor heel Indonesië.

Invloed van Nederland

Nederland had een groot aandeel in de ontwikkeling van koffieproductie in Indonesië. We bouwden er plantages, introduceerden nieuwe landbouw- en productietechnieken en brachten onbekende koffiesoorten op de Indonesische markt. Toen Indonesië in de jaren ’40 onafhankelijk werd, kreeg de Indonesische regering de controle over de koffieproductie van het land. De hele koffie-industrie werd moderner en de infrastructuur verbeterde. Daardoor kwam de ontwikkeling van de koffieproductie in een sneltreinvaart. Dit alles heeft geleid tot het belangrijke exportproduct dat koffie nu voor Indonesië is.

De gunstige geografische ligging van de Indonesische eilanden

Eerst was Java hét koffie-eiland van Indonesië. Op geen enkel ander Indonesisch eiland kon je ook maar een koffieplant vinden. Maar dat veranderde in de loop van de jaren. Want elk eiland bleek wel gunstige eigenschappen te hebben om koffieplantages op te beheren, zowel voor Arabica- als Robustabonen.

• Koffiegordel: Indonesië ligt in de koffiegordel, vlak bij de evenaar. Dat betekent onder andere dat er het hele jaar door genoeg zonlicht is en een hoge luchtvochtigheid. Ideale omstandigheden voor koffieplanten om lekker te groeien.
• Gunstige hoogtes: Het landschap van Indonesië kent veel hoogteverschillen. Er zijn bijvoorbeeld veel bergen en vulkanen. Perfect voor de groei van koffieplanten, want die gaan goed op hoogtes. De Arabica-bonen groeien goed op de écht hoge heuvels, terwijl Robusta-bonen het beter doen op lagere niveaus.
• Voldoende regenval: Het hele jaar door valt er in Indonesië genoeg regen om de koffieplanten goed te doen groeien.
• Vruchtbare bodems: Vooral de gebieden met vulkanische bodems zijn een goede basis voor de groei van koffieplanten. Die barsten namelijk van de voedingsstoffen, wat de kwaliteit en smaak van de koffiebonen bevordert.

Koffievariëteiten in Indonesië

De uitbreiding van Java naar de andere eilanden voor koffieproductie heeft koffieland Indonesië goed gedaan. Er zijn zoveel lekkere variëteiten in het land te vinden, zowel Arabica- als Robusta-variëteiten. De aantallen zijn enorm. Ik bespreek een aantal van de bekendste met je.

• Arabica Typica: Een van de oudste en meest traditionele koffievariëteiten van heel Indonesië. Groeit in meerdere regio’s in Indonesië, waaronder West-Java, Noord-Sumatra en Sulawesi. De smaken van de Arabica Typica zijn zacht en zoet, met tonen van chocolade.
• Arabica Bourbon: De Arabica Bourbon is een hele populaire Indonesische koffievariëteit. Je vindt deze variëteit vooral in bergachtige gebieden in het land, zoals West-Java. Arabica Bourbon heeft een zacht en zoet smaakprofiel karamel-, fruit- en bloemtonen.
• Puntang Sidikalang: Een Robusta-variëteit die wordt verbouwd in de Puntang Sidikalang-regio, een regio in Noord-Sumatra. Het is een soort met een volle body en een lage aciditeit, die hints heeft van chocolade en kruiden.
• Bengkulu: Ook een Robusta-variëteit van het eiland Sumatra, maar dan uit de regio Bengkulu. Lijkt qua body, aciditeit en smaken op de Puntang Sidikalang.
• Toraja: Toraja-koffie vind je in de regio Tana Toraja, een bergachtig gebied in Zuid-Sulawesi. Deze koffie heeft een complex smaakprofiel met aardse en bloemachtige smaken.
• Gayo: Op het eiland Sumatra, in de regio Aceh, vind je Gayo-koffie. Een Arabica-variëteit met een volle body en tonen van donkere chocolade en kruiden.
• Balinese koffie: Een koffievariëteit die je vind op – jawel – het eiland Bali. Deze koffie is een echte mix van Arabica en Robusta. Heeft een medium body met een milde aciditeit en een zoet, kruidig aroma.

Over de verwerkingsmethoden van koffie op Indonesië

De verwerkingsmethoden van Indonesische koffie is een beetje afhankelijk van de variëteit. Zo kiezen de koffieboeren bij Arabica-bonen vaak voor de gewassen methode, terwijl bij Robusta-bonen de ongewassen methode de voorkeur heeft. Bij de gewassen methode gaan de koffiebessen zonder schil en pulp in een fermentatietank. Als ze uit deze tank komen, worden de bonen schoongespoeld en te drogen gelegd op plateaus. De ongewassen methode steekt een beetje anders in elkaar. Daarbij worden de rijpe koffiebessen te drogen gelegd in de zon en daarna pas van hun schil en pulp ontdaan. De verwerkingsmethode kan niet alleen per koffievariëteit, maar ook per regio verschillen. Koffieboeren kunnen bijvoorbeeld ook bepaalde tradities nastreven.

Koffieregio’s in Indonesië

Indonesië heeft 6 grote koffieregio’s. Dit zijn ze:

Sumatra

Ligging: De bekendste regio’s zijn Aceh, Mandheling en Lintong
Kenmerken regio: Gelegen op 800 tot 1600 meter boven zeeniveau. De koele temperaturen dragen bij aan het goed groeien van (vooral de Arabica-)bonen. Daarnaast is de bodem supervruchtbaar. Sumatra maakt uit van de Ring van Vuur, een vulkanisch gebied
Smaakprofiel koffiebonen: Vol, aards en kruidig

Java

Ligging: Arabica-bonen worden verbouwd in West-Java, terwijl Robusta-plantages vooral in de lagere gebieden op het eiland liggen
Kenmerken regio: Het klimaat is tropisch, de hoogtes zijn variërend en er is veel schaduw. Allemaal goede omstandigheden voor de koffieplanten om gestaag te groeien
Smaakprofiel koffiebonen: Volle body, lage aciditeit, chocolade-achtige smaak

Bali

Ligging: De meeste koffieboerderijen liggen in Kintamani en Bedugul, twee bergachtige gebieden
Kenmerken regio: De hoogtes in Kintamani en Bedugul zijn gunstig voor de groei van koffieplanten. Daarnaast zijn hier en daar vulkanische bodems te vinden op het eiland, wat ook ten goede komt aan de groei
Smaakprofiel koffiebonen: Chocolade, noten en citrus

Sulawesi

Ligging: De bekendste koffieregio op Sulawesi is Toraja
Kenmerken regio: Sulawesi heeft goede hoogteverschillen. In Toraja wordt koffie bijvoorbeeld op 1500 meter boven zeeniveau verbouwd. Het is er verder tropisch en er valt gedurende het hele jaar voldoende regen
Smaakprofiel koffiebonen: Volle body, lage aciditeit, zoet

Flores

Ligging: De koffie wordt vooral verbouwd in de bergachtige gebieden van het eiland
Kenmerken regio: Flores heeft hoogteverschillen van 800 tot 1800 meter. Hoe hoger, hoe koeler, en dat is vooral voor Arabica-plantages heel prettig. Ook goed voor de groei van koffieplanten: het tropische klimaat en de schaduwrijke omgeving
Smaakprofiel koffiebonen: Zoet, kruidig, chocolade, fruit

Papua

Ligging: Oosten van Indonesië
Kenmerken regio: Op Papua zijn bergen van wel 2000 meter hoog. Die hoogtes zijn heel geschikt voor de groei van verschillende soorten (met name Arabica-)koffieplanten. Ook de afwisseling van het regen- en droogseizoen maakt koffieboeren heel erg blij
Smaakprofiel koffiebonen: Volle body met rijk smaakprofiel, met tonen van chocolade, kruiden en fruit

Fun facts over Indonesië als koffieland

Wist je dat…

• Java enorm beroemd is geworden door de koffie? In sommige landen vragen ze zelfs om een ‘kopje Java’.
• De koffiecultuur heel rijk is in Indonesië? Er zijn heel veel koffiehuizen en koffieceremonies in heel het land.
• Indonesië berucht is om de Kopi Luwak-koffie? Dat is koffie die wordt gemaakt van door de civetkat uitgepoepte koffiebessen. Heel zeldzaam en daarom heel duur, maar ook heel omstreden. Er komt namelijk veel dierenleed bij deze koffieproductie kijken.